Cháy rừng có tác động đến hệ sinh thái cửa sông?

Hậu quả cháy rừng gây ra 

Các cửa sông (nơi sông gặp biển) là một trong số những môi trường sống có giá trị nhất trên Trái Đất. Ngoài là những nơi sản xuất và đa dạng về mặt sinh học, chúng là nơi tập trung các cảng biển và sở hữu một phần dân số thế giới đáng kể. Các đám cháy lớn, chẳng hạn như sự việc cháy rừng ở Úc còn được gọi là “Mùa hè đen 2019 – 2020” - là mối đe dọa mới đối với các hệ sinh thái cửa sông và ven biển. 

Phát hiện của các nhà nghiên cứu đã thúc đẩy một lời kêu gọi về sự ưu tiên bảo vệ thảm thực vật ven sông trong các kế hoạch quản lý và đề phòng cháy rừng. Các kế hoạch này được đưa ra nhằm mục đích bảo vệ môi trường và điều tiết các nguồn tài nguyên, chẳng hạn như đất, nước và các sinh vật thủy sinh từ toàn bộ lưu vực (từ phụ lưu đến cửa sông). 

Sau đám cháy “Mùa hè đen”, nhóm nghiên cứu đã đo lường sự gia tăng nhanh chóng nồng độ chất dinh dưỡng, kim loại và carbon gây cháy (carbon hình thành do cháy) ở các khu vực gần bờ và phát hiện rằng điều này có thể ảnh hưởng đến hoạt động, sự sinh tồn và sinh sản của các loài vật sống ở cửa sông.

Thiệt hại nặng nề từ cháy rừng đã thiêu rụi hơn 80.000ha. Ảnh: The Guardian

Ở một số lưu vực, hơn 90% thảm thực vật đã bị đốt cháy, đám cháy lan đến mép nước, dẫn đến một lượng lớn ô nhiễm dưới dạng trầm tích, kim loại và chất dinh dưỡng xâm nhập vào nguồn nước. Theo nghiên cứu, vật liệu từ đám cháy “Mùa hè Đen” có chứa dấu vết của kim loại bao gồm đồng và kẽm và các chất dinh dưỡng như nitơ, phốt pho chìm xuống trầm tích cửa sông.   

Nếu lưu lượng nước chảy thấp các trầm tích này có thể tạo điều kiện cho vi tảo sinh sản theo cấp số nhân, dẫn đến tình trạng nở hoa các sinh vật phù du làm cạn kiệt nguồn cung cấp oxy và giết chết cá, gây ra hiệu ứng domino (là một phản ứng chuỗi xảy ra khi một thay đổi nhỏ tại điểm gốc của hệ có thể gây ra những thay đổi tương tự tại các điểm lân cận) lên toàn bộ hệ sinh thái. 

Tiến trình nghiên cứu 

Với những dự báo về khí hậu hiện tại cho thấy những đám cháy lớn như “Mùa hè đen” sẽ xảy ra thường xuyên hơn ở Úc và trên toàn thế giới, các chính phủ phải đưa các hệ sinh thái quan trọng ở cửa sông vào những kế hoạch phòng chống và quản lý hỏa hoạn của họ. 

Các nhà khoa học nghiên cứu bảo tồn rạn san hô Great Barrier. Ảnh: nhandan.epicdn.me

Các nhà khoa học cho rằng nên duy trì các vùng đệm thảm thực vật tự nhiên để ngăn chặn đám cháy đến rìa cửa sông, qua đó họ cũng có sự đánh giá về độc tố sinh thái đối với tác động của cháy rừng ở các khu vực cửa sông. Bên cạnh đó, cơn mưa sau các đám cháy rừng tạo thành các dòng chảy cũng góp phần gây ảnh hưởng. 

Để điều tra các tác động tiềm tàng của cháy rừng đối, các nhà nghiên cứu đã quyết định tập trung vào vùng đáy cát mềm của các cửa sông vì môi trường sống này là nguồn cung cấp các nguyên tố quan trọng và đóng một vai trò không thể thiếu trong các chu trình sinh địa hóa toàn cầu, đồng thời hỗ trợ và duy trì đa dạng sinh học. 

Họ tiến hành phân tích các lớp trầm tích để kiểm tra sự thay đổi nồng độ dinh dưỡng, hàm lượng phù sa trầm tích, kim loại và các dạng carbon khác nhau, bao gồm carbon gây cháy (hình thành do hỏa hoạn) để liên kết đến sự thay đổi nồng độ carbon khi có đám cháy xảy ra. 

Các cửa sông được phân loại theo phần trăm thảm thực vật lưu vực bị cháy và khoảng cách từ nơi bị cháy đến khu vực đường thủy. Ở những cửa sông có tỷ lệ lưu vực bị cháy lớn và những nơi có đường tàu bè qua lại, nồng độ các dạng cacbon, chất dinh dưỡng, kim loại và hàm lượng phù sa có phần tăng lên đáng kể. Mặc dù không có thay đổi đáng kể nào được phát hiện ở các cửa sông chưa bị cháy hoặc những cửa sông giữ lại vùng đệm.