Theo FAO (2020), thiếu dinh dưỡng và suy dinh dưỡng là những thách thức lớn do sự gia tăng dân số toàn cầu. Hải sản là một phần tự nhiên của chế độ ăn uống cân bằng và bổ dưỡng, hơn 3 tỷ người trên thế giới tiêu thụ protein từ cá như một phần thiết yếu trong chế độ ăn uống của họ. 

Sản xuất lương thực - nguồn phát thải khí nhà kính đáng kể

Theo Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu của Liên hợp quốc (ICCP 2019), khi toàn bộ hệ thống lương thực dựa trên đất liền - từ nơi sản xuất đến người tiêu dùng - chiếm tới một phần ba tổng lượng khí thải nhà kính do con người tạo ra. Tỷ lệ sản xuất từ chăn nuôi thâm canh và phá rừng để phát triển các khu vực trồng trọt và chăn nuôi mới là 16 - 27%, trong khi lượng khí thải phát sinh trong quá trình vận chuyển và chế biến sau khi nguyên liệu thô được sản xuất lên tới 5 - 10%. Tổng cộng, các hệ thống lương thực trên đất liền chiếm 21-37% tổng lượng khí thải nhà kính do con người tạo ra. Ngoài ra, một phần tư thực phẩm được sản xuất ra không bao giờ đến dạ dày của chúng ta mà bị lãng phí.

Trong tương lai, nuôi trồng thủy sản phải tham gia vào việc phát triển hệ thống thực phẩm từ trên biển và đất liền với lượng phát thải khí nhà kính thấp hơn và ít lãng phí thực phẩm hơn. Trên toàn thế giới, nuôi trồng thủy sản trên biển là một ngành sản xuất protein, nhưng nó có cơ sở vững chắc để đảm nhận một vai trò lớn và quan trọng hơn nhiều. Ngành công nghiệp nuôi trồng thủy sản của Na Uy hiện nay có thể góp phần đạt được các mục tiêu an ninh lương thực toàn cầu. Chúng ta cũng biết rằng hệ thống thực phẩm xanh dẫn đến giảm phát thải khí nhà kính và yêu cầu ít tài nguyên nước ngọt hơn, đây là yếu tố khan hiếm số một đối với tăng trưởng sản xuất lương thực trên đất liền. 

Thách thức và giải pháp

Những thách thức liên quan đến cách sản xuất thực phẩm và những gì chúng ta tiêu thụ chỉ ra rằng cần phải có một sự thay đổi trong chế độ ăn uống. Thực phẩm từ thực vật đang gia tăng nhưng chắc chắn không phải là giải pháp duy nhất. Thực phẩm phải được sản xuất và thu hoạch nhiều hơn từ đại dương (trong giới hạn cho phép), ở mức nhiệt đới thấp hơn chẳng hạn như tảo bẹ và nhím biển. Thay đổi chế độ ăn sang thực phẩm có nguồn gốc thực vật và thủy hải sản nhiều hơn có thể giúp giảm lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính trên toàn cầu.

Thực phẩm phải được sản xuất và thu hoạch nhiều hơn từ đại dương (trong giới hạn cho phép). Ảnh: ationalgeographic

Theo FAO, hơn 90% trữ lượng cá tự nhiên trên thế giới đã bị khai thác hết hoặc bị khai thác quá mức. Do đó, cơ hội lớn nhất để tăng lượng hải sản sẵn có từ nghề cá là cắt giảm chất thải và tận dụng phụ phẩm đánh bắt để sản xuất nguồn protein. Hệ thống thực phẩm xanh phải có hình tròn, và các nguồn tài nguyên không được vứt bỏ mà được tái sử dụng một cách có ích. Hiện nay, một ngành công nghiệp mới đang xuất hiện vì các xu hướng tiêu dùng cho thấy rằng nhiều người tiêu dùng gắn bó với môi trường không muốn ăn cá tự nhiên để bảo vệ các nguồn tài nguyên đặc biệt dễ bị tổn thương. Một số công ty đang phát triển “hải sản” làm từ thực vật và tảo, hoặc với sự trợ giúp của quá trình nuôi cấy và lên men tế bào. 

Tiềm năng chưa được khai thác từ nuôi trồng thủy sản

Trên toàn thế giới, nuôi trồng thủy sản – một phần quan trọng của ngành thủy sản là phương thức sản xuất lương thực tăng mạnh nhất kể từ năm 2010, với mức tăng trưởng hàng năm hơn 5% về sản lượng. Nghiên cứu và đổi mới chất lượng có thể giúp tháo gỡ các nút thắt và tận dụng đầy đủ các cơ hội có được trong một hệ thống thực phẩm bền vững, nuôi trồng thủy sản đóng một vai trò quan trọng trên toàn cầu.

Nguồn cấp dữ liệu bền vững là đầu vào quan trọng nhất vì thông qua nguồn nguyên liệu thức ăn, nuôi cá có cơ hội vàng để phát triển hệ thống thức ăn tròn bao gồm cả trên cạn và biển. Ngoài ra, Đa dạng hóa các loài trong nuôi trồng thủy sản là cần thiết để tăng cường đóng góp của nuôi trồng thủy sản vào an ninh lương thực của thế giới và tất cả các loài mới được nuôi phải được thuần hóa. 

Các chương trình nhân giống cũng là một cách hiệu quả để tăng năng suất nuôi trồng thủy sản và đồng thời giải quyết các thách thức như thiệt hại do dịch bệnh và các vấn đề về phát triển bền vững. Việc khám phá tiềm năng di truyền của động vật đối với sự tăng trưởng và sức khỏe thông qua việc lai tạo đã được ghi nhận đầy đủ, nhưng chưa đến 20% các loài thủy sản được nuôi trong các chương trình nhân giống có hệ thống trên toàn thế giới. 

Những lĩnh vực mới để tăng trưởng sản xuất 

Sự phát triển công nghệ là đáng kể, và tạo cơ hội để di chuyển sản xuất nuôi trồng thủy sản trên đất liền, bao bọc nó bên trong các cơ sở bán khép kín dọc theo bờ biển và di chuyển ra biển xa hơn. Tuy nhiên, sự phát triển phải diễn ra trên cơ sở điều kiện của cá và phải thích nghi với môi trường sinh học của động vật. Đồng thời, ngành thủy sản phải đi đầu và nhận thức được những hậu quả mà biến đổi khí hậu có thể gây ra đối với môi trường ven biển và các điểm nuôi cá vì môi trường thay đổi có thể tạo điều kiện tốt cho các tác nhân gây bệnh hoạt động mạnh mẽ. 

Nhìn chung, để thành công trong việc chuyển đổi hệ thống lương thực toàn cầu đạt được các mục tiêu của chuyển dịch xanh, lượng phát thải khí nhà kính từ các hệ thống thực phẩm phải được giảm thiểu đáng kể. Rõ ràng là nuôi trồng thủy sản là một trong những những tác nhân chính quan trọng trong việc giảm phát thải khí nhà kính và đồng thời sản xuất nhiều lương thực hơn.