Cá heo

Đây là loại cá heo nước ngọt, sống trong các sông ngòi miệt sông Hậu, lớn cỡ ngón tay cái người lớn, dài khoảng ba đốt ngón tay, mình dẹp, thân màu xanh, đuôi và vi kỳ màu vàng cam đẹp mắt. Ngày xưa, khi chài lưới dính cá heo, người ta thường liệng bỏ, vì chúng chẳng “làm nên cái tích sự” gì, cũng giống như cá chốt vậy. Thế nhưng, sự đời “trớ trêu”, từ loại cá “vô danh tiểu tốt”, cá chốt và cá heo đã có một bước tiến ngoạn mục, trở thành đặc sản trong nhà hàng của một vài địa phương.

Hằng năm, cứ vào mùa nước nổi trắng đồng ở lưu vực  đầu nguồn sông Hậu, khoảng từ tháng 7 đến tháng 10 âm lịch, thì cá heo xuất hiện từng bầy. Nhờ nguồn thực phẩm phong phú của mùa nước này nên cá heo khu vực này trở thành những con cá mập mạp, to khoảng ba ngón tay người lớn. Để bắt chúng, người ta dùng ống tre dài chừng ba tấc đục nhiều lỗ, cắm xuống mặt bùn bờ sông, chừng tàn điếu thuốc thì rút ống tre ấy lên thu hoạch cá. Đánh bắt cá nhàn nhã hơn, người ta đặt lọp, dớn, hoặc giăng lưới…

Mùa nước nổi, “sướng” nhất là đi về đầu nguồn sông Hậu để tận hưởng thú ẩm thực “hoang sơ” từ những con cá linh nổi tiếng và nhất là những con cá heo “mới nổi” trong danh mục thực đơn nhà hàng từ vài năm nay. Tại các nhà hàng lớn miệt thượng nguồn sông Hậu, cụ thể là thị xã Châu Đốc và thành phố Long Xuyên của tỉnh An Giang, cá heo được chế biến thành bốn món ăn khoái khẩu và làm giàu có thêm nền văn hóa ẩm thực vùng đất ven biên này. Giản tiện nhất là cá heo nướng. Bếp than với cái vỉ nhôm được đặt trên mặt bàn. Những con cá heo tươi xanh tuần tự gắp để trên vỉ nhôm dưới sức nóng của than đước tỏa mùi đặc trưng mà bếp gas không có được. Trở mặt cá lần nữa, trong chốc lát màu sắc đẹp của cá trở thành màu vàng rộm có nơi bị cháy đen tỏa mùi thơm náo nức bụng dạ. Vậy là chúng được gắp ra chấm vào chén cơm mẻ giằm ớt xanh, ăn kèm với rau thơm các loại, xà lách, dưa leo, khóm, chuối chát.

Thịt cá béo ngọt được điểm xuyết vị cay của ớt thật khoái khẩu. Cầu kỳ hơn một chút là cá heo kho thố. Vị cay của tiêu bột, vị ngọt của thịt cá, vị béo của mỡ heo, vị mặn ngọt của muối nước mắm đường hòa nhau trong khẩu cái trở thành bản hòa tấu hương vị tuyệt vời. Món này dùng để ăn cơm thì khó biết chừng nào “no” bụng! Lẩu cơm mẻ cá heo cũng là món vừa để ăn cơm vừa để lai rai khi có bạn bè. Món này ăn kèm với loại “rau sạch” địa phương trong mùa nước nổi là bông điên điển tươi mới thật là ăn ý làm sao. Vị cá ngọt, vị giòn nhẩn của bông điên điển hòa trong vị chua của cơm mẻ, tạo nên bữa ăn thú vị.

Nhưng bông điên điển bóp nhẹ giấm lại hợp cá heo kho lạt với me non đầu mùa. Đây cũng vừa là món ăn cơm, vừa là món nhậu rất bắt khiến khách phương xa ngẩn ngơ lòng dạ! Món nào cũng đều khiến thực khách ưng ý với xương và đầu cá giòn mềm trong răng, vị đắng nhẹ của mật và ruột cá heo lan lan mặt lưỡi vì khi chế biến thành thức ăn người ta chỉ rửa sạch cá là xong, không moi bỏ ruột.

Tuy nhiên, trong dân gian, cũng như một số cá sông khác, cá heo được chế biến thêm vài món nữa, như: cà ri, kho lạt… món nào cũng được thực khách ưa chuộng. Vì, ngoài vị ngọt của thịt cá mềm, còn có vị béo của mỡ cá. Mỡ cá heo nhiều nhưng không gây ngán như mỡ heo, trái lại càng ăn càng “bắt mê”.